Diễn đàn chính sách an toàn thực phẩm

Dnvhn- trong 2 ngày 21 và 22/9/2016, tại khách sạn Vissai Sài Gòn đã diễn ra “Diễn đàn an toàn thực phẩm ở Việt Nam hiện nay-Thực trang và giải pháp”, do Văn phòng Quốc hội và USAID tổ chức.

Hệ thống tổ chức kiểm tra về ATTP có Cục ATTP – Bộ Y tế, 63 Chi cục các tỉnh- thành phố. Hệ thống kiểm nghiệm bao gồm: Viện kiểm nghiệm, 63 Trung tâm Y tế dự phòng các tỉnh-thành phố, Trung tâm kiểm nghiệm khu vực Bắc –Trung- Nam, 14 cơ quan kiểm tra nhà nước về thực phẩm nhập khẩu, 42/63 Phòng kiểm nghiệm đạt ISO -17025.

Diễn đàn có nhiều bài tham luận đề cập đến các vấn đề như: an toàn thực phẩm (ATTP) và xu hướng tiêu dùng thực phẩm an toàn của người dân (ông Nguyễn Tử Cương-Nguyên Cục trưởng Cục quản lý chất lượng Nông-Lâm sản và Thủy sản), thực trạng an toàn thực phẩm ở Việt Nam (ông Phạm Duy Tường-Nguyên Chủ nhiệm Bộ môn Dinh dưỡng và ATTP-ĐH Y Hà Nội), quản lý nhà nước về bảo đảm ATTP ở Việt Nam (ông Nguyễn Thanh Phong-Cục trưởng Cục An toàn Thực phẩm), hiệu quả quản lý nhà nước về đảm bảo an toàn thực phẩm hiện nay của Việt Nam (Giáo sư Nguyễn Lân Dũng), gợi mở một số giải pháp nâng cao hiệu quả công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại Việt Nam trong thời gian tới (ông Trần Quang Trung- Nguyên Cục trưởng Cục ATTP)…Sau phần diễn giải tham luận của các tác giả là phần thảo luận khá sôi nổi, vì hiện nay ATTP đang là “vấn nạn của xã hội”.

Theo thống kê của Tổ chức Nông lương quốc tế FAO, năm 2014 dân số thế giới đã đạt mức 7,24 tỷ người, trong đó tỷ lệ hộ đói nghèo chiếm gần 11% (gần 1 tỷ người). Tổng sản lượng lương thực sản xuất trong năm là 2.689,3 triệu tấn, tổng sản lượng thực phẩm bao gồm thực vật trên cạn là 2.009 triệu tấn. Gia súc và gia cầm là 59.490 triệu con.

Những quốc gia là thị trường nhập khẩu nông sản thực phẩm chính trên thế giới đã yêu cầu các quốc gia xuất khẩu phải áp dụng HACCP đã tạo ra một cú hích rất mạnh đối với xuất khẩu, trong đó có Việt Nam.

Việt Nam vẫn sử dụng chung Luật quản lý chất lượng sản phẩm hàng hóa cho mọi loại hàng hóa. Quản lý chất lượng theo phương pháp truyền thống (nhà nước công bố tiêu chuẩn – doanh nghiệp sản xuất theo tiêu chuẩn – Nhà nước lấy mẫu lô hàng cuối cùng để kiểm tra), do vậy tình hình chất lượng và ATTP không được cải thiện đáng kể và người tiêu dùng thực phẩm cũng chưa có khái niệm rõ ràng về thực phẩm an toàn. Để xuất khẩu sản phẩm vào EU và Mỹ, Bộ Thủy sản đã phải sử dụng nguyên văn quy định HACCP của thị trường nhập khẩu, áp dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh của ngành và đã được các thị trường này chấp nhận.

Năm 2011, khi Luật ATTP có hiệu lực, các hoạt động sản xuất và kinh doanh thực phẩm đều kiểm soát an toàn theo nguyên lý nhận diện mối nguy và kiểm soát tại nơi phát sinh.

Tuy nhiên, do chưa có một phương pháp luận và tài liệu thống nhất, đội ngũ cán bộ chưa được đào tạo đầy đủ theo giáo trình chính thống, việc phân công kiểm soát ATTP đang được thực hiện theo kiểu chặt khúc, chồng chéo nên hiệu quả không cao.

Từ năm 2011 – 2014, cả nước đã tiến hành thanh và kiểm tra trên 2,6 triệu lượt cơ sở thực phẩm, trong đó có khoảng 20% cơ sở vi phạm, số tiền phạt khoảng 75,5 tỷ đồng.

Nguyên nhân của ATTP thường là các cơ sở sản xuất, chế biến thực phẩm của chúng ta chủ yếu là nhỏ lẻ, sản xuất theo mùa vụ. Cả nước có gần 10 triệu hộ nông dân, nhà nào cũng trồng rau, nuôi gà, thả cá, trồng lúa, sử dụng không hết thì bán ra thị trường…và gần 500.000 cơ sở chế biến thực phẩm thì 85% là quy mô vừa và nhỏ, quy mô hộ gia đình, sản xuất theo mùa vụ nên việc đầu tư trang thiết bị, nhà xưởng còn hạn chế.

Chính phủ quan tâm đến ATTP nhưng đầu tư kinh phí cho công tác quản lý còn rất thấp, giai đoạn 2001 – 2005 chỉ bằng 1/20 của Thái Lan, giai đoạn 2006 – 2010 kinh phí có tăng lên nhưng vẫn còn yếu so với Bắc Kinh với 23 triệu dân, mỗi năm chi 1,2 tỷ nhân dân tệ cho quản lý ATTP. Lực lượng cán bộ quản lý ATTP còn thiếu về số lượng và yếu về chuyên môn, năm 2009 các chi cục ATTP ở các tỉnh mới được thành lập, mỗi tỉnh bình quân có khoảng 15 cán bộ. Lực lượng thanh tra hiện còn quá mỏng, đặc biệt là so với các nước khu vực Châu Á như: Bắc Kinh có trên 5.000 thanh tra viên ATTP, Nhật bản có trên 12.000 thanh tra viên ATTP…

Năm 2010, Bộ Y tế phối hợp với Ban Tuyên giáo Trung ương tổ chức cuộc thi báo chí viết về ATTP. Trong số 486 tác phẩm dự thi có đến 482 tác phẩm viết về các hiện tượng tiêu cực, chỉ có 4 tác phẩm viết về mô hình tiên tiến…dẫn đến tình trạng người dân hoang mang không biết ăn gì, uống gì cho an toàn.

Hàng năm chúng ta đã bỏ ra tới 774 triệu USD để nhập về khoảng 100.000 tấn thuốc trừ sâu bao gồm: 4.100 loại thuốc bảo vệ thực vật khác nhau, thuộc 1.643 loại hoạt chất, 90% nhập là từ Trung Quốc. Điều đáng lạ là Trung Quốc với 1,4 tỷ dân nhưng người ta chỉ cho phép sử dụng các thuốc bảo vệ thực vật với 630 loại. Theo thống kê, hiện nay trung bình mỗi năm có thêm 200.000 ca ung thư mới và số người chết vì ung thư hàng năm là 70.000 người, trong số các bệnh nhân ung thư thì nguyên nhân từ thực phẩm bẩn chiếm đến 35%.

Nói đến ATTP là nói đến nhà sản xuất, họ phải có trách nhiệm với xã hội, như vậy nhà quản lý phải làm gì để họ có trách nhiệm? Cuối cùng là dùng Luật nhưng vẫn vi phạm, do chúng ta chỉ lo phân ngọn, chưa ngăn chặn phần gốc.

Thái Mậu